17 ارديبهشت 1397 8:44:1
آیسسکو، حلقه ی مفقوده ی وحدت در جهان اسلام

یکی از موضوعاتی که امروزه مورد بحث قرار می گیرد و معمولاً در نهایت نیز مغفول واقع می شود، سرعت دگرگونی و تغییر در جهان است که شاید احساس افزایش شتاب در گذر زمان را هم بتوان به دلیل همین دگرگونی ها عنوان نمود. تغییرات سریعی که در حوزه های خاص به ویژه در قلمرو فرهنگ، علم و ... در حال رخ دادن است و اگر نتوانیم با این تحولات خود را تطبیق دهیم قطعاً نقش تماشاگر در این تغییرات خواهیم داشت. این تحولات برخی مواقع موجبات ایجاد چالش ها و نابسامانی در موضوعات را فراهم می کند به عنوان نمونه، شاید موضوعی علمی که هنوز امتحان خود را به خوبی و درستی پس نداده جایگزین موضوع قبلی خود شده و شاید سرعت تحول فرصت تشخیص سره از ناسره را از افراد بگیرد.

 

آیسسکو، حلقه ی مفقوده ی وحدت در جهان اسلام
حسین عرفانی مقدم
پژوهشگر حقوق بین الملل


یکی از موضوعاتی که امروزه مورد بحث قرار می گیرد و معمولاً در نهایت نیز مغفول واقع می شود، سرعت دگرگونی و تغییر در جهان است که شاید احساس افزایش شتاب در گذر زمان را هم بتوان به دلیل همین دگرگونی ها عنوان نمود. تغییرات سریعی که در حوزه های خاص به ویژه در قلمرو فرهنگ، علم و ... در حال رخ دادن است و اگر نتوانیم با این تحولات خود را تطبیق دهیم قطعاً نقش تماشاگر در این تغییرات خواهیم داشت. این تحولات برخی مواقع موجبات ایجاد چالش ها و نابسامانی در موضوعات را فراهم می کند به عنوان نمونه، شاید موضوعی علمی که هنوز امتحان خود را به خوبی و درستی پس نداده جایگزین موضوع قبلی خود شده و شاید سرعت تحول و دگرگونی فرصت تشخیص سره از ناسره را از افراد بگیرد.
حال در نظر بگیرید چنین وضعیتی در دنیای امروزی در قلمرو فرهنگ چگونه است که البته بدیهی است بنا به ضرورت باید مورد واکاوی قرار گیرد، اما در این مجال بنا نداریم تحلیل سرعت تحولات در زمینه فرهنگ و فرصت ها و چالش های ایجاد شده را بررسی کنیم، فقط به همین نکته اکتفا می کنیم که در چنین مواقعی کشور های توسعه یافته، فضا را برای تحمیل یکسویه فرهنگ، مناسب خواهند دید و در این صورت خواسته یا ناخواسته بر کشورهایی که از قافله ی تحولات فرهنگی در جهان غافل بوده اند، اثرگذار خواهند بود.
در این نوشتار توجه ما به وضعیت آشفته ی جامعه جهانی به دلیل تحولات سریع و پر شتاب در این عرصه می باشد. به هر حال آنچه که مسلم است شتاب تغییرات، اثرات قابل توجهی را در جهان اسلام نیز بر جا گذاشته است. برای دوری از این آشفتگی ها و کمرنگ نمودن تاثیر آن میان کشورهای مسلمان، در بادی امر توجه به همبستگی وحفظ وحدت و عنایت به منافع مشترک به عنوان عامل خنثی کننده ی تحولاتی که دارای اثر منفی در جامعه جهانی است، مورد نظر است، به ویژه وقتی که جهان اسلام با بحران های سیاسی و تلاش های تفرقه افکنانه مواجه است، توجه به وحدت و همبستگی در جهان اسلام و در میان حداقل تعدادی از کشورهای مسلمان می تواند فضای مساعدی را جهت مقابله با برخی اثرات مخرب این تحولات سریع جهانی ایجاد کند.
در ابتدا اذهان ما به استفاده از ظرفیت های سازمان همکاری های اسلامی سوق پیدا می کند تا بتوان وحدت جهان اسلام را از آن مرجع اسلامی و بین المللی در انظار جهانیان گذاشت اما در واقع، نگاه های سیاسی و جانبدارانه برخی کشور های اسلامی برخلاف مصالح مسلمین، زمینه بهره مندی از این ظرفیت بین المللی را محدود نموده است، ضمن اینکه همگرایی و اتفاق نظر در موضوعات سیاسی در این برهه، بسیار سخت و شاید دست نیافتنی باشد.
اما بهترین جایگزینی که می توان هم به لحاظ موضوعی و هم به لحاظ داشتن ظرفیت های بکر بین المللی به عنوان مرجعی که بتواند فضای همکاری و همبستگی میان کشورهای اسلامی برقرار نماید، توجه به پتانسیل های موجود در سازمان اسلامی آموزشی، علمی و فرهنگی (آیسسکو) است. [1] هم به لحاظ موضوعی که یکی از مباحث کم چالش در عرصه بین المللی مقولات فرهنگی و بعضاً علمی و آموزشی است و هم اینکه وظیفه مهمی در ایجاد تعاملات وحدت آفرین بین کشورهای مسلمان بر عهده دارد.
درست است که این سازمان نیز نشات گرفته از سازمان همکاری های اسلامی است اما به لحاظ موضوعی و بنا به شرح وظایف و اختیاراتش امکان همگرایی کشورهای مسلمان در آیسسکو بیشتر از خود سازمان همکاری های اسلامی می باشد.
لازم به ذکر است وجود دفتر نمایندگی رسمی آیسسکو در تهران نیز می تواند زمینه خوبی را برای تلاش جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از کشورهای مهم و اثرگذار در جهان اسلام، در جهت ایجاد زمینه های تقریب کشورهای اسلامی با توجه به مشترکات فرهنگی، آموزشی و علمی فراهم نماید.
در راستای فعالیت های جمهوری اسلامی ایران به عنوان عضو آیسسکو و همچنین صاحب دفتر نمایندگی در تهران، آنچه که ملاحظه می شود اقدامات خوب و موثری است که از سوی کمیسیون ملی آیسسکو صورت پذیرفته، اما به نظر می آید با توجه به این دیدگاه نیازمند گسترش فعالیت های ملی، منطقه ای و بین المللی به ویژه در قلمرو تعاملات فرهنگی هستیم و عزم کمیسیون ملی آیسسکو در جمهوری اسلامی ایران برای همکاری های بیشتر و ایجاد زمینه های استفاده از این ظرفیت اسلامی– بین المللی می تواند اثرات مثبت و قابل توجهی را در جهان اسلام از خود بر جای گذارد.
با این دیدگاه یکی از اقدامات اولیه و اصلی که می تواند مورد توجه قرار گیرد ترغیب کشورهای عضو آیسسکو برای همکاری در زمینه های مرتبط است، بر این باور هستیم در صورتی که اقدام مدبرانه و سنجیده برای همکاری در زمینه های فرهنگی و آموزشی و علمی فراهم آید می توان فضا را برای رایزنی های سیاسی و بعضاً حل مشکلات بزرگتر که گریبانگیر جهان اسلام شده نیز فراهم نمود. اما نکته ای را که نباید از نظر دور داشت نقش ویژه و مهم جمهوری اسلامی ایران است که به عنوان یکی از اعضای آیسسکو می تواند با هماهنگی دیگر کشورها زمینه های فعال تر شدن این سازمان را فراهم نماید که البته برای این منظور انجام اصلاحاتی در ساختار داخلی کمیسیون ملی آیسسکو در کشورمان ضروری به نظر می رسد.
قبل از پرداختن به پیشنهادات اصلاحی باید اشاره کرد مطابق اساسنامه آیسسکو برخی اهداف این سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی عبارتند از : تقویت و ترغیب همکاری میان کشورهای عضو و تحکیم آن در زمینه های آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات، توسعه علوم کاربردی و استفاده از فناوری پیشرفته در چارچوب آرمان ها و ارزش های والای اسلامی، تحکیم درک و تفاهم میان ملت های مسلمان و مشارکت در امور دستیابی به صلح و امنیت جهانی به شیوه های گوناگون به ویژه آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات، تحکیم همبستگی یکپارچه اسلامی، مطرح نمودن فرهنگ اسلامی به عنوان پایه و اساس برنامه ریزی آموزشی در کلیه سطوح، تحکیم فرهنگ اسلامی، حفظ استقلال اندیشه اسلامی در برابر تهاجم فرهنگی، عوامل انحراف، تخریب و پاسداری از خصوصیات بارز تمدن اسلامی، پاسداری از هویت اسلامی مسلمانان در کشور های غیر اسلامی.
همانطور که ملاحظه می شود مقوله فرهنگ و ارتباطات در کنار موضوعات آموزشی و علمی در این سازمان مطرح شده است که با مقدمه ای که بیان کردیم به نظر می آید تقدم مقوله ی فرهنگ و ارتباطات و سپس موضوعات علمی و آموزشی می تواند اثرات مثبتی را بر جای گذارد. البته منکر جدایی این مفاهیم از یکدیگر نیستیم و بر تراوایی آنها اعتقاد راسخ داریم ولی رویکرد اصلی ما با در نظر گرفتن وجهه فرهنگی می تواند در حال حاضر بیش از پیش مفید و وحدت آفرین باشد.
آنچه که مسلم است نقش وزارت آموزش و پرورش که وظیفه اصلی آن تعلیم و تربیت دانش آموزان است با آنچه که در شرح وظایف و اختیارات اساسنامه آیسسکو آمده، همپوشانی کامل ندارد. البته بدیهی است که به لحاظ تنوع موضوعی شاید هیچ دستگاهی با وظایف و اختیارات تعریف شده در اساسنامه آیسسکو در داخل کشورمان همپوشانی کامل نداشته باشد اما با نگاه به اولویت های موجود برای حرکت به سوی ایجاد زمینه های همبستگی و مشارکت بین المللی میان کشورهای اسلامی، توجه و اهمیت به مقولات فرهنگی دارای ارزش ویژه ای می باشد.
برخی از وظایف اصلی آیسسکو که مبتنی بر فرهنگ و ارتباطات است، شاید آنطور که انتظار می رود توسط وزارت آموزش و پرورش به عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران در آیسسکو و رئیس شورای عالی کمیسیون ملی آیسسکو در کشور نتواند مورد پیگیری و اقدام قرار گیرد در حالیکه جهان اسلام در این دوران بیشتر بر این کارکرد آیسسکو نیاز دارد، اموری همچون تحکیم فرهنگ اصیل اسلامی، پاسداری از هویت اسلامی مسلمانان در کشورهای غیر مسلمان و ...
نکته دیگر اینکه همه امور علمی و آموزشی توسط این وزارتخانه صورت نمی پذیرد و بخش های مهمی از این امور در دستگاه هایی همچون وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه آزاد و ... انجام می پذیرد، با این اوصاف پیشنهاد می شود برای اینکه بتوان از این ظرفیت عظیم بهتر بهره مند شد و آیسسکو بتواند در جهان اسلام در راستای همبستگی و وحدت کشورهای اسلامی نقش موثرتری را ایفا نماید، با انجام اصلاح در آیین نامه تشکیل و اداره کمیسیون ملی آیسسکو مصوب سال 1383 هیات محترم وزیران، رئیس شورای عالی کمیسیون ملی آیسسکو به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار شده و همچنین دبیرکل کمیسیون ملی آیسسکو نیز به رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ارتقاء یابد. بدیهی است وزارت خانه های آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و دیگر مراجع آموزشی نیز به عنوان اعضای شورای عالی کمیسیون ملی آیسسکو در تصمیم گیری ها حضور خواهند داشت.
اعتقاد ما بر این است که سازمان اسلامی آموزشی، علمی و فرهنگی (آیسسکو) با محوریت قرار دادن مقوله فرهنگ و ارتباطات در کنار موضوعات علمی و آموزشی می تواند از اثر گذاری قابل توجهی در همبستگی و وحدت میان کشورهای اسلامی برخوردار باشد لذا در این شرایط حساس کنونی منطقه ای و بین المللی کشف حلقه های ایجاد همدلی و مشارکت میان کشورهای مسلمان دارای اهمیت والایی می باشد که نباید به راحتی از کنار آنها عبور کرد و با دقت از این ظرفیت های موجود در راستای خنثی نمودن برخی اثرات مضر و مخرب تحولات سریع و تغییرات پر شتاب جهانی بهره گرفت. پس زمان را نیز نباید از دست داد.

________________________________________
[1] Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization


نسخه قابل چاپ

Powered by Tetis PORTAL