3 دي 1396 13:14:9
«نقش حقوق مالکیت فکری در اقتصاد دانش بنیان»

در دنیای کنونی خلق ثروت متکی بر ایده و فناوری می باشد و معنای ثروت از مالکیت مادی فراتر رفته و مالکیت بر تراوشات ذهنی و خلاقیت انسان ها را نیز در بر می گیرد. همچنین ماهیت فعالیتهای اقتصادی نیز دگرگون شده و به سمت اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری بر نوآوری های ذهنی حرکت کرده است. در بسیاری از کشورها این رسته از اقتصاد جایگاه اول را به خود اختصاص داده است. منظور از این شاخه از فعالیتهای اقتصادی، بهره جستن از ایده و دانش برای تولید حداکثر میزان از سود و ارزش افزوده می باشد. به عبارت دیگر، صنعت دانش بنیان، صنعتی است که کاربرد دانش و اطلاعات در آن اهمیت بالایی دارد و در آن، سطح بالایی از سرمایه گذاری ها در نوآوری و ابداعات صورت می گیرد.

«نقش حقوق مالکیت فکری در اقتصاد دانش بنیان»
الناز عبدالهی
کارشناس مالکیت فکری (وزارت دادگستری)

 

در دنیای کنونی خلق ثروت متکی بر ایده و فناوری می باشد و معنای ثروت از مالکیت مادی فراتر رفته و مالکیت بر تراوشات ذهنی و خلاقیت انسان ها را نیز در بر می گیرد. همچنین ماهیت فعالیتهای اقتصادی نیز دگرگون شده و به سمت اقتصاد دانش بنیان و سرمایه گذاری بر نوآوری های ذهنی حرکت کرده است. در بسیاری از کشورها این رسته از اقتصاد جایگاه اول را به خود اختصاص داده است. منظور از این شاخه از فعالیتهای اقتصادی، بهره جستن از ایده و دانش برای تولید حداکثر میزان از سود و ارزش افزوده می باشد. به عبارت دیگر، صنعت دانش بنیان، صنعتی است که کاربرد دانش و اطلاعات در آن اهمیت بالایی دارد و در آن، سطح بالایی از سرمایه گذاری ها در نوآوری و ابداعات صورت می گیرد.
بر همین اساس امروزه باید این امر که در دنیای کنونی معنا و مفهوم ثروت تغییر پیدا کرده و بخش مهمی از ثروت و دارایی بشر امروزی، ایده ها و دانش های جدید یا به تعبیری «دارایی های فکری» می باشند، مورد مداقه بیشتر قرار گیرد. لذا باید زمینه های لازم برای پرورش و افزایش توانایی های کارآفرینان و نخبگان فراهم شود و ایده و فناوری به عنوان شالوده اقتصاد دانش محور باید تحت چتر حمایتی سیاستمداران و قانونگذاران قرار بگیرد. به منظور نیل به این هدف حمایتی ابزار حقوقی ویژه‌ای نیاز است، ابزار حقوقی که برای حمایت از تراوشات فکری بشر در حوزه‌های صنعت به معنای عامه کلمه و علم و ادب و هنر نقش تعیین کننده و مهم دارد، حقوق مالکیت فکری است. حقوق مالکیت فکری به عنوان یک مفهوم نوین، با نقش آفرینی مؤثر در حمایت از پدیدآورندگان آفرینش های فکری مهمترین زمینه قانونی و از مؤلفه های اساسی کشور برای حمایت از صنعت دانش محور و رسیدن به سطح قابل قبولی از توسعه یافتگی می باشد. اقتصاد دانش بنیان یکی از زمینه های اصلی برای پیشرفت کشورها محسوب می گردد و نقش مهمی هم در ایجاد اشتغال پایدار ایفا می کند. بنابراین حمایت کافی از مخترعان و نوآوران وحقوق آنها میتواند ضمن حفاظت از سرمایه گذاری تحقیقات انجام شده، انگیزه اشخاص حقیقی و حقوقی را برای تحقیقات و نوآوری افزایش دهد. همچنین بهره وری، انتشار دقیق و صحیح فناوری، جلوگیری از اختفای فناوری و تشویق به امر سرمایه گذاری را می توان از اثرات حمایت صحیح از دارایی های فکری و معنوی برشمرد. برعکس، عدم حمایت کافی از اختراع و نـوآوری در حوزه های مختلف و نبود بستر و امنیت حقوقی لازم برای تضمین حقوق نوآوران موجب می شود که بسیاری از اختراعات و نوآوری ها کتمـان شـوند و در اختیـار جوامـع قرار نگیرند.
لذا این حوزه از حقوق با توجه به رسالت های آن و ماهیت دارایی های شرکت های دانش محور که عمدتاً دارایی فکری می باشد به درستی می تواند حمایت مادی و معنوی از صاحبان فکر و ایده و تبعاً شرکت های دانش بنیان را تضمین کند و مسیر تجاری سازی نوآوری ها را هموار سازد. در واقع شرکت های مذکور می توانند از طریق مفاهیم حقوق مالکیت فکری، فکر خود را به محصول تبدیل کرده و عرضه نماید و یا از طریق انتقال نتایج تحقیقات خود به دیگران، سود کسب کنند و در این راه می توانند در سایه حقوق مالکیت فکری بازگشت سرمایه خود را تضمین کنند و راه را بر سوءاستفاده رقبا از اعتبار تجاری شان ببندند. زیرا حقوق مالکیت فکری برای شرکت حق انحصاری به‌وجود می آورد و با کسب حمایت قانونی از مالکیت فکری هرچند برای یک مدت محدود، این مالکیت مانند یک مالکیت خصوصی و انحصاری برای شرکت خواهد بود. بنابراین کسب حمایت قانونی از دارایی‌های فکری موجب می‌شود تا یک شرکت دانش‌بنیان، مدعی مالکیت انحصاری دارایی‌های فکری باشد و از حداکثر پتانسیل این دارایی‌ها بهره‌مند شود. در عین حال، بی توجهی به این امر موجب بهره برداری بدون اجازه دیگران از نتایج بدست آمده توسط شرکت شده و اعتبار آنان را مخدوش می کند. بنابراین اهمیت حقوق مالکیت فکری باید به درستی برای همگان، علی الخصوص تولیدکنندگان تشریح و تبیین بشود تا در پرتو آن بتوانند از حقوق خود دفاع نموده و از نتایج اقدامات خود بهره ببرند در این صورت و در صورت جهل به قوانین «مالکیت فکری» حقوق بسیاری از تولیدکنندگان نقض شده و باعث از دست رفتن انگیزه ی فعالان اقتصادی به ارائه فعالیتهای تحقیقاتی و تولیدی می شود.
شرکت های دانش بنیان در چرخه مدیریت فناوری و تولیدی خود مراحل مختلفی از جمله : 1-شناسایی و بررسی ظرفیت تکنولوژی های موجود و آینده 2-انتخاب تکنولوژی دارای بهره وری 3-ایجاد تکنولوژی 4-بهره برداری از آن، هدایت و سمت دهی در جهت نوآوری ها و تولید فناوری های برتر 5- حمایت از ایده و فناوری مکتسبه و تجاری سازی را طی می کنند که نقش قوانین در ارائه کمک به آنها به ویژه در مرحله آخر و حفاظت از دارایی و ثروت فکری چشمگیر می باشد و بدون فراهم آمدن یک فضای حمایتی مالکیت فکری، آنها احساس امنیت نخواهند داشت، در نتیجه انگیزه برای خلق فکر جدید نخواهند داشت و این پیامد ناقض اهداف و مفاهیم قوانین بالادستی، نقشه جامع علمی کشور و سیاست اقتصاد مقاومتی که اقتصاد دانش بنیان را محور توسعه کشور فرض کرده اند، خواهد بود. لذا نظام مالکیت فکری به عنوان یکی از الزامات اساسی تحقق این مسیر باید تقویت بشود.
به عقیده صاحبنظران و پژوهشگران توجه به عامل توسعه انسانی , فعالیت های نوآورانه و سرمایه گذاری در امر تحقیق و توسعه رابطه تنگاتنگی با حقوق مالکیت فکری و رشد اقتصادی دارد. در حقیقت یکی از اساسی ترین زیرساخت های اقتصاد دانش بنیان و پیش نیاز تحقق استراتژی شرکت های دانش بنیان، سرمایه ی انسانی خلاق، نوآور است و نیروی انسانی به عنوان بزرگ ترین و باارزش ترین سرمایه ی کشور و خالق ایده و دانش، باید مورد توجه قرار گیرد و بدین ترتیب، با توانمند نمودن و تشویق و زمینه سازی فعالیت آنان در قالب شرکت های دانش بنیان، کشور توان رویارویی با هر گونه تهدید و تحریم اقتصادی را خواهد داشت.
از نگاهی دیگر، مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان قادر خواهند بود سهم بازار محصولات شرکت را از طریق سرمایه‌گذاری صحیح در حوزه مفاهیم حقوق مالکیت فکری افزایش دهند. برای اکثر شرکت‌های دانش‌بنیان، پیش‌بینی سود آینده شرکت به‌طور قابل توجهی می‌تواند متأثر از تحصیل اختراعات کلیدی باشد. به عنوان مثال، در اثر به‌دست آوردن گواهینامه‌های مهم ثبت اختراع، زمینه خلق فناوری‌های کلیدی فراهم می شود. و یا اینکه یک علامت تجاری مقبول نیز می‌تواند ارزش تجاری شرکت را افزایش دهد و قطعاً موجب افزایش جذابیت محصولات و خدمات شرکت شود. از این‌رو، سرمایه‌گذاری برای توسعه یک دارایی فکری مناسب، راهی خوب برای وارد شدن در عرصه رقابت تجاری است. بنابراین، حقوق مالکیت فکری، یکی از نقاط کلیدی و حیاتی چرخه نوآوری و پیشرفت اقتصادی محسوب می شود و سرمایه‌گذاری در دارایی‌های فکری روشی مؤثر برای ارتقای ارزش شرکت و بهبود‌ سودآوری آن خواهد بود.

نسخه قابل چاپ


Powered by Tetis PORTAL