9 دي 1396 12:45:22
حق بر سلامت و حقوق شهروندی

حق بر سلامت یکی از ابعاد حقوق بشری است که برای استیفای سایر حقوق بشر ضروری تلقی می شود. این حق پیوندی ناگسستنی با حق بر حیات که نسل اول حقوق بشر است، دارد و از سوی دیگر با حق بر بهداشت و تأمین اجتماعی گره خورده است. علاوه بر این حق بر محیط زیست سالم نیز که در نسل سوم حقوق بشر قرار می گیرد از حق بر سلامت نشأت می گیرد، به این ترتیب حق بر سلامت را می توان حلقه ارتباط نسل های مختلط حقوق بشر تلقی کرد.

 

حق بر سلامت و حقوق شهروندی
محمود عباسی
معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزارت دادگستری

حق بر سلامت یکی از ابعاد حقوق بشری است که برای استیفای سایر حقوق بشر ضروری تلقی می¬شود. این حق پیوندی ناگسستنی با حق بر حیات که نسل اول حقوق بشر است، دارد و از سوی دیگر با حق بر بهداشت و تأمین اجتماعی گره خورده است. علاوه بر این حق بر محیط زیست سالم نیز که در نسل سوم حقوق بشر قرار می¬گیرد از حق بر سلامت نشأت می¬گیرد، به این ترتیب حق بر سلامت را می¬توان حلقه ارتباط نسل¬های مختلط حقوق بشر تلقی کرد.
بند یک ماده 25 اعلامیه جهانی حقوق بشر به حق برخورداری از سطح معیشت کافی و رفاه اشاره و مقرر می¬دارد:
هرکس حق دارد که سطح زندگی ،سلامتی و رفاه خود و خانوده¬اش را از حیث خوراک و مسکن و مراقبت¬های طبی و خدمات لازم اجتماعی تأمین کند و همچنین حق دارد که در موقع بیکاری، بیماری، نقص اعضاء، بیوگی، پیری یا در تمام موارد دیگری که به علل خارج از اراده انسان، وسایل امرار معاش از بین رفته باشد از شرایط آبرومندانه زندگی برخوردار شود.
علاوه براین ماده¬ 5¬¬ ¬کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض نژادی، مواد¬ 11 و 12 کنوانسیون امحای کلیه اشکال تبعیض علیه زنان، ماده¬ 24 کنوانسیون حقوق کودک، ماد¬ه¬ 11 منشور اجتماعی اروپا، ماده¬ 16 منشور آفریقایی حقوق بشر و مردم دیگر اسناد الزام¬آور در سطح منطقه¬ای به شمار می¬آید.
در منشور حقوق شهروندی مواد متعددی به حوزه سلامت، بهداشت و درمان اختصاص یافته است. در این منشور مواد یک تا شش با عنوان حق حیات،سلامت و کیفیت زندگی آورده شده است. در بسیاری از موارد مطرح شده در این منشور مسائلی مانند تأمین سلامت جسمی و روانی، حمایت اجتماعی، حق دسترسی به بهداشت عمومی و موارد اینچنین گنجانده شده است که به برخی از آن¬ها اشاره می¬شود:
1-¬ حق دسترسی به کالاهای سلامت محور
حق دسترسی به کالاهای سلامت محور در مواد یک و دو این منشور آمده است:
ماده1- شهروندان از حق حیات برخوردارند، این حق را نمی¬توان از آن¬ها سلب کرد مگر به موجب قانون.
ماده2- شهروندان از حق زندگی شایسته و لوازم آن و همچنین آب بهداشتی،غذای مناسب، ارتقای سلامت، بهداشت، محیط درمانی مناسب، دسترسی به دارو، تجهیزات، کالاها و خدمات پزشکی، درمانی و بهداشتی منطبق با معیارهای دانش روز و استانداردهای ملی شرایط محیط زیستی سالم و مطلوب برای ادامه زندگی برخوردارند.
به حق دسترسی به کالاهای سلامت محور در ماده 94 این منشور نیز دوباره اشاره شده و آمده است:
شهروندان حق دسترسی به کالاها و خدمات استاندارد را دارند به گونه¬ای که سلامت و بهداشت آن¬¬ها را با مخاطره مواجه نکند.
2- تأمین سلامت جسمی و روانی زنان
در ماده 3 این منشور به بخشی از حقوق زنان پرداخته شده و برخورداری این قشر جامعه به حقوقی که به شرح ذیل آمده اشاره داشته است.
ماده3- حق زنان است که از برنامه¬ها و تسهیلات بهداشتی و درمانی مناسب و آموزش و مشاوره¬های مناسب برای تأمین سلامت جسمی و روانی در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی در مراحل مختلف زندگی به خصوص دوران بارداری، زایمان و در شرایط بیماری، فقر یا معلولیت برخوردار باشند.
3-¬ خدمات بهداشتی و درمانی کودکان
در ماده 4 منشور در خصوص کودکان است این ماده مقرر می¬دارد: حق کودکان است که صرفنظر از جنسیت به طور خاص از هرگونه تبعیض ،آزار و بهره¬کشی مصون و از حمایت¬های اجتماعی مناسب از جمله در حوزه سلامت، مراقبت در مقابل بیماری¬های روحی، روانی و جسمانی و خدمات بهداشتی و درمانی برخوردار باشند.
4- امکانات درمانی و توان¬بخشی مختص معلولان
ماده¬ 5¬ ¬به حقوق معلولان اشاره و تأکید دارد که حق توان¬خواهان و سالمندان نیازمند است که از امکانات درمانی و توان¬بخشی برای بهبودی و یا توانمند شدن در جهت زندگی مستقل و مشارکت در جنبه¬های زندگی بهره¬مند شوند.
5- دسترسی شهروندان به خدمات بهداشتی
در ماده 8 آمده اعمال هرگونه تبعیض ناروا به ویژه در دسترسی شهروندان به خدمات عمومی نظیر خدمات بهداشتی و فرصت¬های شغلی و آموزشی ممنوع است. دولت باید از هرگونه تصمیم و اقدام منجر به فاصله طبقاتی و تبعیض ناروا و محرومیت از حقوق شهروندی، خودداری کند.
6-¬ دسترسی کودکان به اطلاعات برای جلوگیری از آسیب جسمی
ماده 32 از منشور حقوق شهروندی به حق کودکان در دسترسی به اطلاعات خلاصه و عنوان می¬دارد: کودکان حق دارند به اطلاعات مناسب سن خود دسترسی داشته باشند و نباید در معرض محتوای غیراخلاقی، خشونت¬آمیز یا هرنوع محتوایی قرار گیرند که موجب غلبه ترس یا بروز آسیب جسمی یا روانی شود.
7- نحوه بازرسی و تفتیش بدنی
ماده 40 مقرر کرده هرگونه بازرسی و تفتیش بدنی باید با رعایت قوانین، احترام لازم و با استفاده از روش¬¬ها و ابزار غیراهانت¬آمیز و غیرآزاردهنده انجام شود.همچنین آزمایش¬ها و اقدامات پزشکی اجباری بدون مجوز قانونی ممنوع است.
8-¬ برخورداری از امکانات پزشکی در امر ازدواج
در ماده¬¬ 52 بر این نکته تأکید شده است. حق شهروندان است که از امکانات آموزشی، مشاوره¬ای و پزشکی در امر ازدواج بهره¬مند شوند.
9-¬ دسترسی شهروندان به نهادهای درمانی
در ماده¬ 54¬ بازهم تأکید روی حقوق زنان و کودکان است بر اساس این ماده حق شهروندان به ویژه زنان و کودکان است که از تعرض و خشونت گفتاری و رفتاری دیگران در تمام محیط¬های خانوادگی و اجتماعی مصون باشند و در صورت بروز هر نوع خشونت، امکان دسترسی آسان به مکان¬های امن و نهادهای امدادی، درمانی و قضایی جهت احقاق حق خود را داشته باشند.
10-¬ مراقبت¬های بهداشتی و درمانی بازداشت¬شدگان
در ماده 64 حقوق شهروندی هم که به بازداشت¬شدگان ، محکومان و زندانیان اختصاص دارد بیان می¬دارد: بازداشت¬شدگان، محکومان و زندانیان حق دارند که از حقوق شهروندی مربوط به خود از قبیل تغذیه مناسب، پوشاک، مراقبت¬های بهداشتی . درمانی، ارتباط و اطلاع از خانواده، خدمات آموزشی و فرهنگی، انجام عبادات و احکام دینی بهره¬مند شوند.
11-¬ برخورداری از بهداشت محیطی
طبق احکام ماده¬ 80 ¬ حقوق شهروندی این حق به همه شهروندان داده شده است که از بهداشت محیطی و کاری سالم و ایمن و تدابیر ضروری برای پیشگیری از آسیب¬های جسمی و روحی در محیط¬های کار بهره¬مند باشند.
12-¬ بهره¬مندی از رفاه عمومی، تأمین اجتماعی و خدمات امدادی
در ماده¬ 86 ¬ حقوق شهروندی به این نکته اشاره دارد ، که همه شهروندان باید از رفاه عمومی، تأمین اجتماعی و خدمات امدادی برخوردار باشند.
13-¬ مراقبت¬های بهداشتی زنان در دوران بارداری و بعد آن
ماده¬ 90¬¬ به طور خاص به سلامت زنان در دوران بارداری اشاره می¬کند و مقرر می¬دارد حق زنان است که از تغذیه سالم در دوران بارداری،زایمان سالم، مراقبت¬های بهداشتی پس از زایمان و درمان بیماری¬های شایع زنان بهره¬مند شوند.
14-¬ حق بهره¬مندی از محیط زیست سالم
ماده¬ 113 از منشور حقوق شهروندی به محیط زیست اشاره دارد. براساس این بند ¬هر شهروند حق بهره-مندی از محیط زیست سالم،پاک و عاری از انواع آلودگی، از جمله آلودگی هوا،آب و آلودگی¬های ناشی از امواج و تششعات مضر و آگاهی از میزان و تبعات آلاینده¬ها محیط زیست را دارد و دستگاه¬های اجرایی برای کاهش آلاینده¬های زیست محیطی به ویژه در شهرهای بزرگ تدابیر لازم را اتخاذ می¬کنند.
15¬- بهره¬مندی از امکانات بهداشتی، پزشکی، دارویی
آخرین ماده¬ای که از منشور به حوزه سلامت اختصاص داده شده ماده¬ 115 ¬است که مطابق آن دولت با ایفای نقش بین¬المللی مؤثر از طریق همکاری¬های اقتصادی، تبادل اطلاعات، انتقال دانش فنی و مبادله فرهنگی برای تحقق توسعه پایدار همه¬جانبه و متوازن و رفع موانع بین¬المللی اقدام خواهد نمود. حق شهروندان است که از مزایا و منافع فناوری¬های نو در کلیه زمینه¬ها از جمله بهداشتی،پزشکی دارویی،غذایی،¬اقتصادی و تجاری بهره¬مند شوند.

نسخه قابل چاپ


Powered by Tetis PORTAL