مقاله
25 دي 1396 8:20:53
حقوق شهروندی و حقوق کودکان

در حالیکه کودکان به علت برخورداری از ویژگی های خاص، نمی توانند از حقوق خود دفاع و از مزایای آن بهره مند شوند. اهمیت توجه به حقوق کودک در جوامع بشری به حدی افزایش یافته که وجود کنوانسیون حقوقی مستقل برای کودکان ضرورتی اجتناب ناپذیر بوده است. در اولین قدم، قانونی در سال1924پس از جنگ جهانی اول، برای حمایت از حقوق کودک در زمینه تغذیه، بهداشت و مسکن برای کودکان و حمایت از آنان در برابر آسیب های جسمی و روانی ناشی از جنگ توسط جامعه ملل در ژنو تنظیم شد. پس از آن در اعلامیه جهانی حقوق بشر که در سال 1948 میلادی به تصویب رسید به طور محدود به حقوق کودکان اشاره شد.

 

حقوق شهروندی و حقوق کودکان
محمود عباسی دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک

حقوق کودکان مجموعه ای از حقوق ویژه است که بر پشتیبانی و نگهداری از افراد زیر هجده سال تمرکز دارد. ماده1پیمان نامه حقوق کودک مصوب مجمع عمومی سازمان ملل کودک را چنین تعریف می کند:" از نظر پیمان نامه منظور از کودک هر انسان زیر 18 سال سن است، مگر اینکه طبق قانون قابل اعمال در مورد کودک، سن کمتری تعیین شده باشد".
در حالیکه کودکان به علت برخورداری از ویژگی های خاص، نمی توانند از حقوق خود دفاع و از مزایای آن بهره مند شوند. اهمیت توجه به حقوق کودک در جوامع بشری به حدی افزایش یافته که وجود کنوانسیون حقوقی مستقل برای کودکان ضرورتی اجتناب ناپذیر بوده است. در اولین قدم، قانونی در سال1924پس از جنگ جهانی اول، برای حمایت از حقوق کودک در زمینه تغذیه، بهداشت و مسکن برای کودکان و حمایت از آنان در برابر آسیب های جسمی و روانی ناشی از جنگ توسط جامعه ملل در ژنو تنظیم شد. پس از آن در اعلامیه جهانی حقوق بشر که در سال 1948 میلادی به تصویب رسید به طور محدود به حقوق کودکان اشاره شد. اما وضعیت خاص کودکان و تضییع حقوق آن ها به ویژه در مخاصمات مسلحانه و آسیب پذیری این قشر در طول جنگ جهانی دوم، ضرورت توجه به حقوق کودکان و حمایت از آنان را در یک سند مجزا و خاص مشهود و نمایان ساخت. در سال 1959 میلادی پیش نویس موقت اعلامیه جهانی حقوق کودک توسط کمیسیون حقوق بشر به شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل ارائه شد و مورد تصویب قرار گرفت که در واقع اساس و بنیان کنوانسیون حقوق کودک را پی ریزی نمود. اما از آنجا که اعلامیه 1959 میلادی تعهد اجرایی برای دولت ها ایجاد نمی کرد و ارزش حقوقی قطعنامه های مجمع عمومی ملل متحد را نداشت و از سوی دیگر جهان به وضوح شاهد تضییع حقوق کودکان بود و گزارش های تکان دهنده ای مبنی بر افزایش استثمار و سوء استفاده از کودکان وجود داشت، دولت لهستان در سال 1978 میلادی سازوکارهای ویژه برای حمایت از کودکان را مطرح کرد که سرانجام پس از ده سال بحث و گفتگو بین دولت ها، پیش نویس مذکور در نوامبر 1989 میلادی طی قطعنامه ای در 54 ماده یه تصویب مجمع عمومی رسید و در سال1990 میلادی با تصویب20 کشور به مرحله اجرا درآمد و کم کم کشورهای دیگر نیز آن را پذیرفتند؛ به طوری که در سال 1997 میلادی تقریبا تمامی کشورهای جهان بجز ایالات متحده آمریکا به صورت های مختلف- مشروط یا غیرمشروط- آن را مورد تصویب قرار دادند و یا تقاضای پذیرفتن آن را به سازمان ملل متحد ارسال داشته اند. کنوانسیون حقوق کودک به عنوان مهم ترین سند الزام آور بین المللی در زمینه حقوق کودکان قلمداد شده است.
دولت جمهوری اسلامی ایران نیز در تاریخ 14 مهرماه 1370 پیمان جهانی حقوق کودک را امضا کرد و در اسفند1372 به کنوانسوین حقوق کودک به طور مشروط ملحق شد.
حق برقراری ارتباط با والدین،هویت انسانی و همچنین نیازهای اساسی برای حفاظت فیزیکی، غذا، آموزش عمومی دولتی، مراقبت های بهداشتی و قوانین کیفری مناسب بر اساس سن و رشد کودک، حفاظت برابر از حقوق مدنی کودک و برخورداری از عدم تبعیض بر اساس نژاد، جنسیت، گرایش جنسی، هویت جنسیتی، منشأ ملی، مذهب، معلولیت، رنگ، قومیت یا سایر ویژگی ها، طیفی از ظرفیت کودکان برای داشتن اختیار عمل تا اعمال نظر فیزیکی، روانی، احساسی بدون هیچگونه بدرفتاری با کودکان را در برمی-گیرد.
کودکان به عنوان قشر نیازمند به دفاع از خود به ویژه در منشور حقوق شهروندی مورد توجه قرار گرفته-اند. موادی از منشور حقوق شهروندی بر حقوق و حمایت هایی خاص از کودکان اشعار دارد که در ذیل به برخی از آن ها اشاره می شود:
1- برخورداری از حمایت اجتماعی متناسب
در ماده 4 منشور حقوق شهروندی به برخی از حمایت های اجتماعی از کودکان در حوزه سلامت، خدمات بهداشتی،درمانی اشاره شده است. این ماده مقرر می دارد: حق کودکان است که صرفنظر از جنسیت به طور خاص از هرگونه تبعیض، آزار، بهره کشی مصون و از حمایت های اجتماعی مناسب از جمله در حوزه سلامت، مراقبت در مقابل بیماری های روحی، روانی و جسمانی و خدمات بهداشتی و درمانی برخوردار باشند.
2- دسترسی به اطلاعات مناسب با سن
ماده 32 منشور حقوق شهروندی به حق کودکان در دسترسی به اطلاعات اختصاص یافته و مقرر می دارد: کودکان حق دارند به اطلاعات مناسب با سن خود دسترسی داشته باشند و نباید در معرض محتوای غیراخلاقی خشونت آمیز یا هرنوع محتوایی قرار گیرند که موجب غلبه ترس یا بروز آسیب جسمی یا روانی شود.
3- مصونیت از تعرض و خشونت
بر اساس ماده54 منشور ، حق شهروندان به ویژه زنان و کودکان است که از تعرض و خشونت گفتاری و رفتاری دیگران در تمام محیط های خانوادگی و اجتماعی مصون باشند و در صورت بروز هرنوع خشونت امکان دسترسی آسان به مکان های امن و نهادهای امدادی،درمانی و قضایی جهت احقاق حق خود را داشته باشند.
4- بهره مندی از سرپرستان صلاحیتدار
در ماده 55 منشور آمده است: حق کودکان است که از والدین و سرپرستان صلاحیت دار بهره مند باشند. جدا کردن کودکان از والدین و سرپرستان قانونی آن ها، صرفا بر اساس قانون خواهد بود.
5- ممنوعیت اشتغال اجباری
ماده 84 در خصوص اشتغال اجباری کودکان بیان می دارد: اشتغال اجباری کودکان به کار ممنوع است. موارد استثناء که در جهت منافع و مصالح آنان باشد صرفا به حکم قانون، مجاز می باشد.
6- شناسایی حق آموزش و پژوهش کودکان
بر اساس منشور حقوق شهروندی، حق تحصیل برای همه شهروندان ولو اتباع خارجی به رسمیت شناخته شده است. چرا که براساس مواد منشور حقوق شهروندی که از عنوان شهروند و دانش آموز بدون آنکه به ایرانی بودن یا غیرایرانی بودن اشاره کند، استفاده کرده و حق تحصیل را برایشان به رسمیت شناخته است.
حق آموزش و پژوهش کودکان در 5 ماده از مواد منشور حقوق شهروندی به شرح ذیل آمده است:
ماده 104 - شهروندان از حق آموزش برخوردارند. آموزش ابتدایی، اجباری و رایگان است. دولت زمینه دسترسی به آموزش رایگان را تا پایان دوره متوسطه فراهم می سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد نیاز و ضرورت کشور به طور رایگان گسترش می دهد. دولت آموزش پایه را برای افراد فاقد آموزش ابتدایی فراهم می آورد.
هم چنین ماده 108 اشاره می کند: حق دانش آموزان است که از آموزش و پرورشی برخوردار باشند که منجر به شکوفایی شخصیت، استعدادها و توانایی های ذهنی و جسمی و احترام به والدین و حقوق دیگران، هویت فرهنگی، ارزش های دینی و ملی شود و آن ها را برای داشتن زندگی اخلاقی و مسؤلانه توأم با تفاهم، مسالمت، مدارا و مروت، انصاف، نظم و انضباط، برابری و دوستی بین مردم و احترام به محیط زیست و میراث فرهنگی آماده کند.
ماده 109- حق دانش آموزان است که شخصیت و کرامت آنان مورد احترام قرار گیرد. نظرات کودکان در مسائل مربوط به زندگی شان باید شنیده شود و مورد توجه قرار گیرد.
ماده 110- هیچ کس حق ندارد موجب شکل گیری تنفرهای قومی، مذهبی و سیاسی در ذهن کودکان شود یا خشونت نسبت به یک نژاد یا مذهب خاص را از طریق آموزش یا تربیت یا رسانه های جمعی در ذهن کودکان ایجاد کند.
ماده 111 منشور به حقوق کودکان معلول پرداخته ، این ماده بیان می دارد: توان خواهان باید به تناسب توانایی از فرصت و امکان تحصیل و کسب مهارت برخوردار باشند . معلولیت نباید موجب محرومیت از حق تحصیل دانش و مهارت های شغلی شود.



Powered by Tetis PORTAL